Krocionogi (Julidae)

Krocionogi należą do stawonogów z nadgromady wijów. W Polsce spotyka ich się około 85 gatunków. Są roślinożerne i żywią się pędami roślin, korzonkami, owocami, nasionami, bulwami i szczątkami roślinnymi. Wybierają takie rośliny jak: hiacynty, tulipany, begonie czy storczyki. Pojawiają się również w szklarniach, gdzie najchętniej wybierają się paprocie i goździki. Najczęściej zamieszkują ściółkę lub spróchniałe drewno.
Budowa wszystkich krocionogów jest typowa, składająca się z głowy, trzech pierścieni tułowia i wielu segmentowego, podłużnego odwłoku (która zaczyna się od czwartego pierścienia). Jest zazwyczaj barwy szarej, brunatnej lub czarnej, od długości od 3-20cm. Każdy segment zaopatrzony jest parą odnóży (oprócz pierwszego segmentu- szyji i dwóch kolejnych, które mają po jednej parze), u samców jedna para nóg może być zmodyfikowana tak, by służyła do kopulacji. Kiedy się poruszają, przesuwają się wolnym ruchem, falowo od tyłu ku przodowi. Na głowie krocionoga znajdują się oczy o prostej budowie, posiadają też parę czułków. Posiadają aparat gębowy gryzący. Oddychają przez przetchlinki i tchawki znajdujące się po bokach pierścieni tułowia. 

Krocionogi na ciele posiadają ochronny pancerz (zbudowany głównie z soli wapiennych), w którym znajdują się otwory, poprzez nie wydostaje się substancja o nieprzyjemnym zapachu, wystrzykiwana w sytuacjach zagrożenia i służąca im do obrony, zawiera on zawiera on drażniący kwas pruski (cyjanowodorowy). Kiedy są przestraszone zwijają się w obręcz i nieruchomieją. Krocionogi nie są agresywnymi owadami, nie kąsają ludzi ani zwierząt.

 

Najpopularniejsze gatunki krocionogów to:

  • Krocionóg krwawoplamy (Blaniulus guttulatus)  - jest barwy od biało- szarej do szaro- żółtej, osiąga długość ciała wynosi 7.5-14 mm u samca (37-50 segmentów), a u samic od 7.5 do 14 mm, ma ona też aż 103 pary nóg. Charakterystyczną jego cechą jest rząd czerwonych plamek po bokach ciała, znajdują się tam gruczoły, które wydzielają parzący płyn, który służy im do obrony. Larwy tych owadów bardzo przypominają osobniki dorosłe, tylko że są mniej segmentowane. Miejsca ich występowania to pola uprawne, plantacje ziemniaka, buraka, truskawki, ogórka itp. Nocą żerują na zewnętrznych częściach roślin, za dnia chowają się do gleby. Krocionogi żerując na roślinach i uprawach mogą powodować szkody, opóźniając wzrost roślin i ich kiełkowanie.
  • Krocionóg czarny (Cylindroiulus teutonicus) – jest błyszczący, walcowaty, barwy brunatno-czarnej,, ciało ma okryte pancerzem, długość samca wynosi 19-32 mm, długość samicy - 18 -37 mm. Krocionóg ten występuje najczęściej w ogrodach i parkach, są też w pobliżu budynków mieszkalnych lub gospodarskich, skąd przedostaje się do wnętrz budynków. Krocionóg ten może występować też  polach i w szklarniach, gdzie żywi się roślinami , zwłaszcza roślinami okopowymi, takimi jak: marchew, ziemniak, buraki czy cykoria.  Najliczniej występuje w zachodniej części Polski.
  • Krocionóg brunatny (Cylindroiulus frisius) – ma barwę szaro-brunatną, samiec ma długość – 9,5-14mm, samica ma 13-19mm. Oczy krocionoga stanowi jedna plamka na głowie, w kolorze czarnym. Zeruje na roślinach w szklarniach, w uprawach osłoniętych, ogrodach warzywnych, parkach.

Krocionogi są zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Samice po zapłodnieniu budują w ziemi gniazda w kształcie dzwonu, gdzie umieszczają po kilkaset jaj. Krocionogi składają jaja od maja do września. Po upływie kilku tygodni z jaj wylęgają się larwy. Młode są podobne do osobników dorosłych. Larwy kilkakrotnie linieją, przechodząc przez kolejne stadia rozwoju.  Po każdym linieniu powiększa się ich ciało, gdyż pojawiają się nowe segmenty i nogi. Pełny rozwój larw trwa rok. Krocionogi żyją od 3 do 5 lat.

 

Krocionogi często migrują, gromadzą się  licznie w miejscach, gdzie jest dostęp do roślin, na których mogą żerować, preferują miejsca raczej  wilgotne. Mogą bytować na trawnikach wokół domów, z stamtąd wchodząc później do piwnic. Mają swoje kryjówki tez pod opadłymi liśćmi, kamieniami, doniczkami, belkami, deskami, skrzyniami itp. Żyjąc w wierzchniej warstwie gleby odżywiają się butwiejącymi szczątkami roślin i korzonkami, czy kiełkującymi nasionami.

Krocionogi są pożyteczne, bo podobnie jak dżdżownice spulchniają glebę i przyczyniają się do poprawy jej jakości, z drugiej strony wykazują się tez dużą szkodliwością w miejscach gdzie występują, ponieważ uszkadzają rośliny. Typowe dla zachowań krocionóg jest drążenie tuneli w roślinach, w bulwach i cebulach roślin. Niszczą chore i osłabione rośliny ale również te zdrowe, nadgryzają pędy młodych roślin, sadzonki i korzonki, w wyniku czego usychają. W szklarniach podgryzają zakorzeniające się sadzonki goździka oraz młode pędy paproci. Kiedy rośliny zaczynają nagle się łamać i usychać, może oznaczać to, że pojawiły się  w ich środowisku krocionogi. Krocionogi przyciągają cukry oraz produkty rozpadającej się tkanki w kiełkujących nasionach .

 Działalności krocionóg sprzyja niska temperatura, która opóźnia proces kiełkowania roślin.

Aby zmniejszyć szkodliwość krocionogów należy zabezpieczyć rośliny, można zastosować specjalne granulaty doglebowe (np. Basudin 10 G lub Diazinon 10 G w dawce 80 -120 kg na hektar) lub odkazić termicznie glebę (szczególnie ziemi kompostowej), poprzez nagrzanie jej  do 95 stopni Celsjusza za pomocą ary wodnej. Można również zakopać na tydzień  w ziemi ziemniaka lub marchew jako pułapkę pokarmową lub umieścić przynętę w dziurze w ziemi, w postaci  szczątków roślin, kawałków bulw czy korzeni, do których przyjdą krocionogi, lub  z otrąb, cukru i insektycydu, może być też pokrojona sałata lub rzodkiewki opryskane Foschlorem płynnym 25. Owady w ten sposób przyciągnięte w jedno miejsce  dadzą się łatwo zniszczyć. Stosuje się również nawożenie pól uprawnych by utrzymać odpowiedni poziom minerałów i wapniowanie pół uprawnych. Działania profilaktyczne polegają na tworzeniu utrudnienie  bytowanie krocionogom, poprzez tworzenie dla nich jak najmniej sprzyjających warunków, odcięcie dostępu do wody i pokarmu, likwidowaniu kryjówek, niedopuszczenie do powstawania miejsc wylęgu larw. W tym celu trzeba regularnie kosić trawę, ścinać gałęzie drzew przylegających do budynków, usuwać pnącza z elewacji zewnętrznej, sprzątać opadnięte liście, czy gnijące resztki roślinne, usuwać z podwórek stare, zmurszałe deski i inne przedmioty stanowiące dla krocionogów świetne  kryjówki. Pojemniki i kontenery na odpadki powinny być szczelnie przykryte i regularnie opróżniane.

Innym rozwiązaniem jest zastosowanie środków biobójczych, są one konieczne wtedy kiedy owady te przedostają się do budynków i  do środka pomieszczeń. Dzieje się tak zwłaszcza w okresie deszczowym, kiedy krocionogi poszukują bardziej suchych miejsc. Opryskuje się zewnętrzne ściany do wysokości 1m i pas terenu przylegający do budynku, o szerokości do 2m. Opryskuje się też otwory okienne i wejściowe, korytarze w miejscach styku ściany z podłogą, można wykonać tez zabiegi w pomieszczeniach, gdzie zdążyły się przedostać krocionogi, zwłaszcza w najniższych częściach budynku. Zabiegi powtarza się w odstępach kilkudniowych.