GRYZONIE

Gryzonie - Myszy

Podobnie jak szczury, myszy potrafią wyrządzić  spore szkody materialne, jednak w mniejszym stopniu zagrażają naszemu zdrowiu.

Podobnie jak szczury też jest zwierzęciem wszystkożernym. Interesują je produkty pochodzenia roślinnego (jak ziarna zbóż, nasiona traw), jak i pochodzenia zwierzęcego (może odżywiać się bezkręgowcami).

Pospolitym szkodnikiem z gatunku myszy, jaki można spotkać w naszym domach jest Mysz Domowa ( Mus musculus ). Występują w osiedlach ludzkich, ogrodach, polach uprawnych, niższych częściach budynków, piwnicach. W lecie przebywa zazwyczaj na zewnątrz budynku, na polach, w ogrodach. Zimą przenosi się do siedzib ludzkich.

Osiąga długość ciała do 11 cm , ogon- 10 cm . Ubarwienie sierści- jest szare. W domowych warunkach mysz żyje krótko do 1,5 roku, za to w sprzyjających warunkach może się rozmnażać przez cały rok. Samica myszy płodzi średnio od 6- 8 sztuk małych.

Aby uniknąć w domu tych szkodników należy zapewnić szczelność pomieszczeniom, to znaczy należy zlikwidować wszelkie otwory, szpary oraz nieszczelności w fundamentach, ścianach, drzwiach, oknach, podłogach i sufitach, a także wokół przewodów wodnokanalizacyjnych i elektrycznych. Istotnym warunkiem uniknięcia gryzoni myszowatych jest też utrzymywanie higieny w pomieszczeniach i ich otoczeniu. Naturalnymi wrogami myszy są koty, kuny, łasice laski, tchórze i ptaki drapieżne. Do ich zwalczania stosuje się też specjalistyczne preparaty.

Gryzonie - Szczury

Szczury są zaliczane do szkodników, stanowiących duże zagrożenie dla zdrowia człowieka, ze względu na przenoszone pasożyty i zarazki. Jednocześnie też wyrządzają bardzo duże szkody materialne, mogą przegryzać tekturę, drewno, cienkie blachy, osłony z miękkich metali, rury ołowiane, wszelkiego rodzaju maty i worki.

Powodują w ten sposób duże straty. Mogą spowodować na przykład pękanie nadgryzionych worków podczas ładowania, krótkie spięcia w wyniku uszkodzenia przewodów elektrycznych, zawalanie się podgryzionych stropów w spichrzach, czy magazynach, a nawet całych budynków na skutek uszkodzenia fundamentów). Osiedlają się najchętniej w bliskim otoczeniu człowieka, w budynkach, szczególnie niższych jego częściach, w piwnicach, w rurach kanalizacyjnych, przy brzegach rzek.

Szczur jest zwierzęciem wszystkożernym, bez względu na stopień świeżości czy rozkładu pożywienia. Zadawala się produktami roślinnymi (jak ziarna, owoce) i pochodzenia zwierzęcego. Nie gardzi też skórą, rogiem, mydłem, świecami, korą drzew, odpadkami śmietników. Charakteryzują się tym, ze nie gromadzą zapasów, lecz przebywają blisko źródła skąd czerpią pokarm. W Polsce najczęściej można spotkać Szczura Śniadego ( Rattus rattus ) i Szczura Wędrownego ( Rattus norvegicus ) . Szczur Śniady ma długość ciała ok. 25 cm , przy czym ogon ma nieco dłuższy. Ubarwienie sierści jest najczęściej ciemnoszare, lub czarne. Charakteryzuje się bardzo dobrą umiejętnością wspinania.

Szczur Wędrowny jest większy od Szczura Śniadego (długość ciała - 30 cm ), w przeciwieństwie do niego ma mniejszy ogon w stosunku do długości ciała, i mniejsze owłosione uszy. Ma ubarwienie sierści brunatne lub brązowo- szare. Charakterystyczna dla niego jest świetna umiejętność pływania. Podstawowym sposobem na pozbycie się tych zwierząt jest uniemożliwienie im wtargnięcia do pomieszczeń i wędrówki po nich. By tego dokonać należy zlikwidować wszelkie otwory, szpary oraz nieszczelności w fundamentach, ścianach, drzwiach, oknach, podłogach i sufitach, wokół przewodów wodnokanalizacyjnych, elektrycznych itp. Istotnym warunkiem uniknięcia tych gryzoni jest też utrzymywanie higieny w pomieszczeniach i ich otoczeniu. Wciąż jednak najskuteczniejszym sposobem w zwalczaniu tych gryzoni pozostają preparaty chemiczne.

ENCYLOPEDIA INSEKTÓW

Insekty - Karaczany

Karaczany przywędrowały do naszej strefy umiarkowanej z ciepłych rejonów świata wraz z transportowanymi towarami oraz w wyniku migracji ludzi. Karaczany upodobały sobie najbardziej duże aglomeracje, gdzie mają sprzyjające warunki do utrzymania się i rozwoju. Często zasiedlają nowoczesne budownictwa tak jak bloki mieszkalne, zaopatrzone w zsypy i windy, oraz inne pomieszczenia ogólnego użytku. Potrafią przemieszczać się poprzez sieć połączonych ze sobą kanałów i szybów z rurami wodno- kanalizacyjnymi. Lubią chować się w szczelinach, szparach czy wszelkich pęknięciach. Młodym karaczanom wystarczy szczelina o szerokości zaledwie 0,5 mm, dorosłe samce przecisną się przez szczelinę o szerokości 1,6 mm, zapłodnione samice potrzebują już szczeliny o szerokości 4,5 mm. Karaczany (nazywane też hełmcami) mają ciało owalne i silnie spłaszczone. Głowę z dużymi oczami i szczeciniaste, długie czułki. Najbardziej aktywne są nocą, w dzień przez większość czasu odpoczywają w swoich ulubionych miejscach.

W Polsce w otoczeniu człowieka występują najczęściej trzy gatunki karaczanów: karaczan prusak (Blattella germanica), przybyszka amerykańska (Periplaneta americana) - nazywany też karaluchem amerykańskim, oraz karaczan wschodni (Blatta orientalis), nazywany potocznie karaluchem.

Zagrożeniem związanych z występowaniem karaczanów jest możliwość przenoszenia przez nie wirusów i chorób, w tym chorób zakaźnych. Owady te żerując w kuchenkach oddziałowych, w magazynach szpitalnych czy na salach chorych, żywiąc się odpadami kuchennymi, czy źle zabezpieczonymi resztkami opatrunków, lub wydzieliną pacjentów mogą być biernymi wektorami infekcji.

Ludzie mogą się zarazić przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami lub spożywając zanieczyszczoną żywność. Aby uchronić się przed tymi zagrożeniami z ich strony należy dbać by produkty były przechowywane w szczelnie zamkniętych naczyniach, a resztki żywności były usuwane. Tam gdzie te owady lubią się gromadzić najchętniej (szpary, szczeliny), miejsca te muszą być zabezpieczane.

Insekty - Komary

Komary należą do jednych z najbardziej dokuczliwych insektów, zwłaszcza w czasie ich największej aktywności od wiosny do jesieni. W Polsce stwierdzono 47 ich gatunków. Larwy owadów najczęściej rozwijają się w środowisku wodnym, w zbiornikach wokół siedzib ludzkich, w rozlewiskach i innych stałych, zamkniętych akwenach wodnych. Samice wolą odżywiać się krwią ludzi i zwierząt stałocieplnych, chociaż mogą tak jak samce karmić się nektarem kwiatów.

Najbardziej pospolity jest Komar brzęczący ( Culex pipens ), przebywa w pobliżu siedzib ludzkich, charakteryzuje go brunatny odwłok na wierzchu z białymi paskami, o długości 4- 6 mm. Od maja do jesieni występuje Doskwier pastwiskowy ( Aedimorphus vexans ).

A przez całe lato pojawia się w stajniach i innych zabudowaniach wiejskich - Widliszek malaryczny ( Anopheles maculipennis ). Widliszki uważane są, za potencjalnych przenosicieli wirusów mogących wywołać malarię.

Jednak tak naprawdę, poważne zagrożenie przeniesienia na człowieka niebezpiecznych wirusów, istnieje dopiero w warunkach masowego występowania komarów, lub w miejscu, gdzie istnieje duża zakaźność danym wirusem. W Europie problemem związanych z Widliszkami, była malaria lotniskowa. Istnieje przypuszczenie, że zarażone malarią Widliszki mogą być przetransportowywane samolotami z krajów tropikalnych. W Polsce nie ma takiego zagrożenia ze strony komarów. Ich ukąszenia są bolesne, ale mogą zakończyć się jedynie reakcją alergiczną, która może w skrajnym przypadku objawić się w postaci drętwienia kończyn, czy dreszczami.

Latem możemy zabezpieczyć szczelnie pomieszczenia przed komarami specjalną siatką, wykonaną z różnych materiałów poliestru, czy włókna szklanego, dostosowanej do wymiarów okien czy drzwi. Aby je odstraszyć wykorzystuje się też repelenty- specjalne środki zapachowe. Inną odmianą tego typu działań jest zastosowanie fumigatorów i elektrofumigatorów- urządzenia te uwalniają substancje zapachowe, które działają odstraszająco na owady. Elektrofumigatory działają w ten sposób, ze powodują porażenie układu nerwowego owadów.

Rozwiązaniem też są chemiczne środki owadobójcze. Należy pamiętać że owady chętnie gromadzą się blisko wszelkich zbiorników wodnych (to naturalne środowisko ich larw) i w ich otoczeniu lubią się gromadzić.

Insekty - Mole

Mają długość ok. 9 mm, i uskrzydlony odwłok. Dorosły mól żyje do 20 dni. Samica składa swoje jaja na materiałach pochodzenia zwierzęcego. Może złożyć ich ok. 200.

Ich szkodliwość polega głównie na niszczeniu rzeczy przechowywanych w mieszkaniu, na strychach, w magazynach tekstylnych. Łupem moli mogą paść wełniane dywany, odzież, zwłaszcza ciasno upakowana, filcowe kapelusze,  wyroby z piór, obicia tapicerowanych mebli, rzeczy futrzane, filcowe, bawełniane.

Aby zapobiec osiedleniu się moli w naszym mieszkaniu, nie należy zapominać o wietrzeniu, przekładaniu i  trzepaniu wełnianych rzeczy. Owady te nie lubią silnych zapachów, są wrażliwe na działanie olejków eterycznych niektórych roślin np. lawendy (są na nie wrażliwe zarówno larwy jak i dorosłe osobniki). Można też przekładać odzież perfumowanymi mydełkami toaletowymi. Należy przede wszystkim zwalczać larwy i jaja moli (niszczą je też silne promienie słoneczne). To na niepohamowany apetyt larw najbardziej narażone są przechowywane rzeczy w naszym domu. Szczególnie rzeczy z naturalnych materiałów i pochodzenia zwierzęcego.

Insekty - Mrówki faraona

Gatunek ten prawdopodobnie przedostał się do Europy z Indii 100 lat temu. Ponieważ jest ciepłolubny zamieszkuje dziś bloki mieszkalne z centralnym ogrzewaniem. Odżywia się resztkami pokarmów ludzkich i produktami spożywczymi, zanieczyszczając je.

Mrówka faraona ( Monomorium pharaonis ) ma długość zaledwie 2mm, samice występują w barwie żółtej, samce zaś czarnej. Poza lokalami mieszkalnymi mogą występować w obiektach użyteczności publicznej- szpitalach, piekarniach, restauracjach, zakładach przetwórstwa spożywczego, hotelach. Zdarza się, że atakują ludzi, a ich bolesne ukąszenia pokrywają się bąblami.

Poważne zagrożenia epidemiologiczne stanowią w szpitalach. Przenosząc drobnoustroje mogą spowodować zakażenie sterylnej bielizny czy narzędzi i instrumentów medycznych. Mogą dostawać się pod opatrunki gipsowe i żerować na brzegu rany, bądź atakować ludzi z ropniakami, albo chorobami skórnymi. Szczególnie niebezpieczne jest ich gnieżdżenie się w pokojach do dializy, na oddziałach intensywnej opieki medycznej, na oddziałach chirurgicznych, w salach operacyjnych, sterylizatorniach i prosektoriach.

Mrówki faraona są bardzo trudne w wytępieniu. Dlatego aby zapobiec ich rozprzestrzenianiu się i utrudnić zasiedlanie siedzib ludzkich, należy zadbać o szczelność pomieszczeń, zwłaszcza przy listwach podłogowych i w miejscach przy rurach kanalizacyjnych i grzewczych. W pomieszczeniach kuchennych należy usuwać wszelkie resztki jedzenia, by uniemożliwić owadom żerowanie na nich.

Insekty - Muchy

Muchy są jednymi z owadów, które występują najczęściej w otoczeniu człowieka. W pobliżu siedzib ludzkich występują najczęściej: mucha domowa ( Musca domestica ), mucha jesienna ( Fannia canicularis ), mucha plujka ( Calliphora vomitoria ), mucha zielona ( Lucilla sericata ), ścierwica ( Sarcophaga carnaria ), oraz muszki owocowe (Drosophila spp).

Są to owady przeciętnie o długości 7 - 8 mm, przy czym występują tez gatunki osiągające do 16mm, jak w przypadku ścierwicy. Są owadami bardzo ruchliwymi, rozmnażają się szybko, zwłaszcza w sprzyjających warunkach (jedna mucha może złożyć do tysiąca jaj, z których po 24 - 48 godzinach wylegają się larwy). mogą w krótkim czasie powtórnie opanować miejsca, w których zostały wytępione. Miejscami gdzie najchętniej się gromadzą, są pomieszczenia gospodarcze i hodowlane, miejsca w pobliżu śmietników i niezabezpieczonych resztek pokarmowych. Atrakcyjne są dla nich także pot i wydzieliny z rany.

Ich szkodliwość jest duża. Ponieważ siadają chętnie na odpadkach ludzkich i zwierzęcych, powodują przenoszenie bakterii na produkty żywnościowe. A tym samym przyczyniając się do wywoływania różnych chorób jak salmonelloza, czy czerwonka, oraz wywoływania zatruć pokarmowych. Przyczyniają się też do powstawania schorzeń grzybiczych i pasożytniczych. Aby zapobiegać tego typu przypadkom, należy przede wszystkim przestrzegać higieny -w pomieszczeniach mieszkalnych i gospodarczych.

W gospodarstwach wiejskich, należy zwłaszcza zwracać uwagę na stan śmietników i gnojowników. W tych miejscach gromadzi się najwięcej much, dlatego należy dbać o częste opróżnianie pojemników na śmieci, pamiętając także by były stale przykryte. Oraz o częstej zmianie ściółki dla zwierząt.

Insekty - Osy

Osy ( Vespula germanica ) podobnie jak mrówki należą do rzędu błonkówek. Często pojawiają się wokół siedzib ludzkich i postrzegane są jako owady niebezpieczne, ze względu na ich agresywność i możliwość bolesnego użądlenia. Konsekwencje takiego użądlenia- rozległość i postać objawów skórnych, zależą od wrażliwości osobniczej człowieka. Reakcja na jad owada może być miejscowa lub charakteryzować się objawami ogólnymi.

Mogą one wystąpić po upływie kilku minut, kilku godzin, a nawet dłuższego czasu. Ich żądła są długie i pozbawione harpunowego zazębienia, co umożliwia im wielokrotne żądlenie, bez utraty narządu jadowego. Po wbiciu żądła jad spływa do ranki. Reakcje organizmu na jad mogą być różne, od piekącego bólu, opuchlizny i obrzęku użądlonego miejsca na ciele, po zaburzenia pracy serca, trudności w oddychaniu, aż do wystąpienia reakcji wstrząsowej.

Osy są podobnie jak mrówki owadami żyjącymi społecznie, w gnieździe panuje ścisły podział ról. Mogą budować gniazda, w których może zamieszkać i do kilku tysięcy owadów.

Zdarza się dość często, że budują je w budynkach gdzie przebywają ludzie, stwarzając niebezpieczeństwo. Łatwo je rozdrażnić, mogą agresywnie zareagować na gwałtowne ruchy ludzi czy zwierząt, silne zapachy kosmetyków, perfum, na bardzo ciemne lub jaskrawe kolory. Gdy ich gniazdo jest zagrożone lub niszczone mogą zaatakować całym rojem.

Ponieważ osy żerują na padlinie i siadają na odchodach mogą przenosić drobnoustroje chorobotwórcze.

Przede wszystkim należy zapobiegać zakładania przez osy gniazd w budynkach mieszkalnych, niszcząc zauważone pierwsze zaczątki gniazd (zaczynają szukać sobie miejsc do osiedlania z początkiem wiosny). Wszystkie otwory w budynkach, którymi osy mogą się przedostać, muszą być zabezpieczone. Ważne jest by nie lekceważyć pojedynczych osobników, zwłaszcza szerszeni. Należy je niszczyć nim zdążą założyć kolonię.

Insekty - Pchły

W Polsce występuje ok. 70 gatunków pcheł, żyjących bezpośrednio na żywicielu lub w jego najbliższym otoczeniu. Żywicielem tym może być zarówno zwierzę jak i człowiek. Około 10-20% owadów przebywa zazwyczaj na żywicielu, reszta - w jego posłaniu i miejscach wylegiwania się (np. w tapicerowanych meblach w pomieszczeniach mieszkalnych). Inne miejsca to: piwnice, pomieszczenia gospodarcze, biura. Ukłucia pcheł u ludzi mogą powodować zmiany skórne, szczególnie o osób uczulonych, u których może wystąpić tzw. ,,plamica pchla" - zaczerwienione plamy obejmujące obszar skórny ciała nawet poza miejscem ugryzienia. Najbardziej znane są u nas dwa gatunki pcheł:

Pchła ludzka ( Pulex irritans ) - występuje w domostwach ludzkich. Pchła ta jest pośrednim żywicielem tasiemca. Ma ok. od 2,5 do 3, 5 mm (samice są większe od samców)

Pchła psia ( Ctenocephalides canis ) - nieco mniejsza od pchły ludzkiej. Jej żywicielem obok psów (jak wskazuje nazwa), są tez inne zwierzęta jak szczury, koty, myszy.

Uważa się, że pchły są przenosicielami chorób. Z pośród 70 gatunków krajowych pcheł ok. 20 może przenosić choroby zakaźne jak dżumę, tularemię, kleszczowe zapalenie mózgu. Związane jest to miedzy innymi z ich niezwykłą ruchliwością i możliwością pasożytowania na więcej niż jednym osobniku. Mogą być też źródłem niektórych tasiemców, którymi zarażają ludzi, psy i koty.

Aby ustrzec się przed przykrą obecnością tych owadów,   przede wszystkim należy pamiętać o regularnym odkurzaniu dywanów, praniu pokryć łóżek, a także posłań zwierząt. Ze względu na to, że pchły mogą pasożytować na gryzoniach, należy także likwidować myszy i szczury w otoczeniu.

Insekty - Pluskwy

Pluskwa domowa ( Cimex lectularius ) jest kolejnym insektem, który chętnie zagnieżdża się się w środowisku życia ludzi. Ulubione miejsca tych owadów są najczęściej w pobliżu miejsc spania, w materacach łóżek, w jego drewnianych i metalowych elementach, za meblami, pod tapetami, za obrazami, w szparach ścian i podłóg.

Rozprzestrzeniają się głównie dzięki ludziom, przenoszone ze sprzętami, przedmiotami stasowanymi do sprzątania, bielizną pościelową, ubraniami, lub rzeczami osobistymi z miejsca w którym się zagnieździły.

Owad ten ma zazwyczaj osiąga długość ok. 5 mm . Ma ciemnobrązowe, spłaszczone ciało, wyraźnie zwężające się ku przodowi. Na głowie znajduje się para cienkich czułków, a po stronie brzusznej kłujka. Służy ona do nakłuwania skóry i wysysania krwi. Gdyż zarówno samce i samice odżywiają się krwią. Głównie ludzi, choć czasem i innych ssaków.

I na tym polega ich największa szkodliwość. Pluskwy traktują ludzi jak żywicieli, Ukłucia pluskiew nie są początkowo bolesne, bo w czasie ssania wpuszczają do ranki znieczulającą substancję. Ale po pewnym czasie może pojawić się uczucie swędzenia i pieczenia. Ataki owada mogą się też objawić na skórze w postaci białawych pęcherzyków otoczonych zaczerwieniem.

Aby uchronić się przed obecnością tych owadów w domu należy systematycznie przeglądać miejsca gdzie mogą mieć swoje kryjówki. Szczególnie duże populacje pluskiew występują tam, gdzie warunki sanitarne mieszkań są złe, dlatego utrzymanie czystości pomieszczeń to podstawowa zasada, co utrudni bytność tym owadów w naszym mieszkaniu. Należy także zabezpieczyć i pousuwać wszelkie dziury i szczeliny w ścianach, by owady nie mogły się nimi przedostać.

Insekty - Rybiki

Rybiki charakteryzują się wydłużonym ciałem, wrzecionowatym, zwykle pokrytym łuskami z długimi czułkami, i odwłokiem zaopatrzonym w wieloczłonowe wyrostki rylcowe. Żyją głównie w domach, gdzie żywią się resztkami pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.

Poza tym można spotkać je też w magazynach żywnościowych, w magazynach materiałów tekstylnych, skór, papieru i bibliotekach. Żerują też na produktach spożywczych takich jak mąka, kasza, cukier. Najchętniej przebywają w wilgotnych i ciepłych miejscach. Grupa rybików liczy około 300 gatunków na świecie, w Polsce występują ich trzy. Najbardziej znanym przedstawicielem z tej trójki jest Rybik cukrowy (Lepisma saccharina). Jest też jedynym gatunkiem, który można spotkać u nas w środowisku naturalnym. Rybik piekarniczy (Thermobia domestica) - większy od Rybika cukrowego, odżywia się głównie produktami mącznymi.

Aby nie doprowadzić do zadomowienia się rybików należy utrzymywać mieszkanie w czystości i nie dopuszczać do zawilgocenia, jak np. podciekania wody pod wykładziny podłogowe. Ostatecznie rozwiązaniem będą środki owadobójcze przeznaczone do zwalczania tego typu owadów.